روش تحقیق شامل بخش های = مقدمه ـ انتخاب موضوع ـ مرور بررسی های - روانشناسی
X
تبلیغات
رایتل
روش تحقیق شامل بخش های = مقدمه ـ انتخاب موضوع ـ مرور بررسی های  
w w w . T e h r a n . i c t r a d . c o m

 

  مقدمه

  در این قسمت توضیحاتی پیرامون ضرورت آشنائی با روش تحقیق ، مبانی و اصول اولیه در تحقیق  ارائه می گردد انتظار می رود پس از مطالعه این قسمت فراگیر بتواند:

اهداف درس

  1. شما دریابان این قسمت باید قادر باشید:

  • تحقیق به روش علمی را تعریف کنید. 

  • چرا و چه زمانی تحقیق آغاز می شود؟انواع آنرا معرفی نمایید.

  • عناوین مهمترین بخش ها در هنگام تهیه طرح تحقیق را نام ببرید.  

  • برای شما فرصتی فراهم خواهد شد تا به سوالات خود درمورد یک مسئله به صورت علمی بیاندیشید.

  • روش علمی برای تحقیق وانواع و ویژگی های آنرا را فراخواهید گرفت.

  • فراگیر همچنین متقاعد خواهد شد برای بررسی های علمی و دقیق نیازمند یادگیری روش تحقیق علمی می باشد.


  • در طول سالیان و از ابتدای حیات بشر ،  انسان همیشه با تحقیق سروکار داشته است . آنچه در اینجا اهمیت دارد آنکه تحقیقی می تواند راهگشا باشد که بر اساس اصول و موازین علمی صورت پذیرد.

  • تحقیق در لغت به معنای درست و راست گردانیدن،پیدا کردن ، افتن یاجستجوی حقیقت آورده شده است. تعاریف به عمل آمده از تحقیق و پژوهش فراوانند. تحقیق به روش علمی را مجموعه مقررات و قواعدی دانسته اند که چگونگی جستجو برای افتن حقایق مربوط به پک موضوع را نشان م دهد.در جایی دیگر آن را حقیقت پژوهی نامیده اند و گروهی از دانشمندان اینگونه تحقیق را عملی منظم که در نتیجه آن پاسخ هائی برای سوالات مندرج در موضوع تحقیق بدست خواهد آمد تعریف کرده اند.

  • درهرصورت مشخص است که وجه اشتراک در همه این تعاریف جستجوی حقیقت است و حقیقت پک پدیده ذهنی است که با واقعیت ( یعنی وجود عینی ) مطابقت دارد.( هرچند ممکن است این امر در علوم تجربی صحیح باشد لیکن در علوم نظری چنین نیست) به هرحال مانیز در روش تحقیقی که بحث خواهیم کرد بدنبال افتن حقیقت خواهیم بود. به صورت خلاصه منظور ما از روش علمی تحقیق، مجموعه قواعد و رویه ای است که محقق برای جمع آموری حقایق و واقعیت ها دنبال می کند تا سپس آنها را تفسیر ، تبین و اثبات نماید.

  • جان دیوئی معتقد است:" اولین مرحله تحقیق احساس وجود یک مشکل  است؛ به این معنی که پژوهشگر در کار خویش با مانع یا مشکلی روبرو گردیده است که در حل آن ابهام یا تردید دارد و نمی تواند در مقابل آن ساکت بماند." بنابراین این نقطه آغازین در انجام هرگونه پژوهش یا تحقیقی بسیار مهم است و نقش آموزش افراد برای مسئله یابی که در برخی نظام های آموزش و پرورش برآن بسیار تاکید می شود نیز از همین امر نشات می گیرد. هرچه ضرورت پرسش در هنگام تدریس برای فراگیر بیشتر مطرح شود و از او خواسته شود تا ذهن خود را برای طرح سوالات بیشتر فعال سازد می توان انتظار داشت که در آینده نیاز به تحقیق و پیشرفت در او ارتقا یابد.

  • اولین مرحله از تقسیم بندی تحقیق را می توان منوط به هدف از انجام تحقیق دانست.بدین صورت که آیا هدف از انجام تحقیق علائق علمی محقق است یا احتیاجان عملی . بدین شکل که محقق برای موشکافی در تجربیات خود و دیگران ، کنجکاوی های علمی ویا الهامات وفرضیات علمی محض بنبال اجرای تحقیق است و یا اینکه هدف کسب اطلاعاتی است که بتواند مشکل یا مسئله فوری را حل نموده ویا زمینه را برای تصمیمم گیری در مورد یک موضوع یا مسئله خاص فراهم نماید. چنانچه هدف اول مد نظر باشد با تحقیق بنیادی یا Basic Research روبرو هستیم که در تعریف آن گفته میشود: " تحقیقی است که برای گسترش و بسط دانش یا علوم پایه در یک نظام و بخاطر فهم آن طرحریزی می شود.ممکن است همه یا بخشی از این دانش در آینده کاربد داشته باظد ولی معمولا خود محقق در کاربرد نقشی ندارد." اکا چنانچه تحقیق برای هدف دوم انجام شود آنرا تحقیق کاربردی یا Applied Research می نامند و در تعریف آن گفته می شود: " این نوع تحقیق برروی یافتن راه خل مسائل فوری با ماهیت عملی متمرکز می شود و بنابراین این تحقیقات جنبه عملی داشته و معمولاخود محققین درکاربرد نتایج دخیل می باشند."

  • بدیهی است تقسیم بندی های متعدد دیگری برای روش های تحقیق وجو دارد که در ادامه مباحث  مورد بررسی و بحث قرار خواهد گرفت.

  • آنچه در این مقدمه اهمیت دارد آنکه تخقیق از دیرباز با آدمی همراه بوده است و در طول تاریخ به شیوه ها و روش های مختلفی آنرا انجام داده است . چنانچه انسان با تحقیق آشنا نمی شد و و اقدام به انجام آن نمی کرد آیا دانش و علم انسان تا بدین پایه امروزی بود ، مسلما پاسخ منفی است ( من همیشه در کلاسهای خود برای دانشجویان این جمله را یاد آوری می کنم که چنانچه دانشجو به اندازه استادش بداند هیچگاه نباید توقع پیشرفت علم را داشته باشیم و این واقعیتی است که نگاه به تاریخ علم و پیشینیان آنرا برای ما بیشتر مشخص خواهد نمود) بنابراین تحقیق هم از دیدگاه فردی و هم از دیدگاه اجتماعی یک ضرورت است و انسانی که جستجو و تحقیق را در زندگی خود نداشته باشد ، تصوری از رشد و تکامل هم برای او نمی توان داشت.علاوه براین ضرورت انجام تحقیق از دیگاه علمی نیز انکار ناپذیر است چه "تحقیق را  مایه حیات علم دانسته اند" و بدون انجام تحقیق علم همچون آبی که در حائی ماند باشد دچار گندیدگی و تبدیل شدن به لجنزار خواهد شد. 


در این قسمت شما با چگونگی و نحوه انتخاب موضوع آشنا خواهید شد تا بتوانید پس از مطالعه این قسمت موضوعی را برای تحقیق انتخاب نمائید.

اهداف درس

شما درپایان این قسمت باید قادر باشید:

  • منابع انتخاب موضوع را بشناسید.

  • شرایط لازم برای انتخاب موضوع را بیان نمائید.

  • در هنگام ارائه موضوع تحقیق ویژگی های یک عنوان خوب را رعایت کنید.

 

  •  در قسمت مقدمه گفتیم آغاز یک تحقیق با احساس وجود یک مشکل همراه است. در این مرحله آن احساس باید به صورت یک " پرسش " در آید و بیان شود. بدیهی است این پرسش همانگونه که در مثال قسمت قبل گفته شد از مسائل روزمره تا مباحث و فرضیات پیچیده علمی را دربرگیرد. مهم آنست که به شیوه ای علمی و صحیح بیان شود. با در نظر گرفتن دو تقسیم بندی مهم در زمینه علائق علمی و احتیاج عملی شما ممکن است تحقیقی بنیادی یا کاربردی را در نظر بگیرید.

  •  برای افراد متخصص معمولا کار انتخاب موضوع برای تحقیق با مشکل کمتری نسبت به سا یرین انجام می گیرد بویژه دانشجویان که اغلب با وسواس وکل نگری بیشتری به انتخاب موضوع می پردازند.

  •  مهمترین منابع برای انتخاب موضوع تحقیق به شرح زیر می تواند باشد:  

  •  استفاده از تجارب : شما به عنوان دانشجوئی که در مراحل پایانی تحصیل خود هستید ودر طول دوران تحصیل با مسئل و مشکلات مختلفی برخورد داشته اید که هرکدام آنها می تواند موضوعی مناسب برای تحقیق باشد. بویژه افرادی که در حیطه توانبخشی به تحصیل یاکار مشغول هستند از تجربیات و مسائل یش آمده درهنگام کار با بیماران و معلولان موضوعات بدیع و تازه ای برای تحقیق سراغ دارند که می تواند برای انجام مطالعه و تحقیق در نظر گرفته شود.

  • استنتاج از نظریه ها و فرضیه ها: در زمینه کار تخصصی شما نظریات و فرضیه های گوناگونی وجود دارد. محقق می تواند با مطالعه دقیق آنها و با ابداع فرضیه جدید به یک مطالعه تازه اقدام نماید.

  • استفاده از متون درسی و مجلات تخصصی: سراسر کتب درسی آکنده از مطالب ارزندهای در مورد موضوعات خاص علمی است.بیان تئوری ها و نظریات علمی درکتب درسی و مرجع نیز می تواند زمینه مناسبی برای یافتن موضوع تحقیق باشد. همینطور مجلات علمی و تخصصی در رشته های مختلف علمی تماما" به ارائه گزارش تحقیقات انجام شده می پردازند که خصلت تکرار پذیری تحقیق خود زمینه را برای انتخاب موضوعاتی برای انجام تحقیق فراهم خواهد نمود.

  • دولت ها ، دانشگاه ها وموسساه پژوهشی خصوصی : در بسیاری از موارد وزارتخانه ها ، سازمانها و نهادهای مختلف دولتی اقدام به ارائه فهرستی از عناوین پژوهشی مورد نیاز خود می کنند که با توجه به تخصص خود می توانید به انتخاب موضوع بپردازید. در دانشگاهها نیز اغلب گروه های آموزشی فهرست عناوین مناسب برای تحقیق در آن گروه را تهیه و در اختیار دانشجویان قرار می دهند . بتازگی در ایران و از سال های قبل در ممالک پیشرفته موسسات خصوصی پژوهشی وجود دارند که انان نیز همه ساله فهرستی از عناوین تحقیقاتی خود را منتشر می کنند که برای انتخاب موضوع و انجام تحقیق مورد استفاده قرار میگرد. نکته حائز اهمیت آنکه این گونه موسسات ونیز موسسات دولتی در صورت تائید طرح پژوهشی شما برای انجام تحقیق معمولا سهمی از هزینه هارا برعهده خواهند گرفت.

  • مهمترین شرایط برای انتخاب موضوع به شرح زیر مورد ملاحظه قرارمی گیرد:

  • قابلیت اجرا: سه شرط نیروی انسانی ماهر ، منابع مالی مناسب و کافی و امکانات مناسب برای انجام هر تحقیقی ضروری است.

  • تازگی و عدم دوباره کاری: تنها در سه وضعیت زیر می توان  به انجام تحقیق روی موضوعی که قبلا روی آن کار شده است اقدام کرد.

  • در شرایط زمانی متفاوت

  • در شرایط جغراقیائی مختلف

  • درصورت عدم دستیابی به نتایج کافی

  • تناسب با زمان : تحقیق از نظر زمانی باید در محدوده ای مناسب صورت پذیرد تا در زمان تعیین شده دستیابی به داده ها و کسب نتایج با مشکلی مواجه نشود.

  • مناسب بودن : دقت کنید و به دوسوال پاسخ دهید: وسعت مسئله مورد نظر چقدر است؟ و شدت مسئله به چه میزان می باشد؟

  • باصرفه بودن : آیا بلحاظ مفهوم هزینه-اثربخشی تحقیق و انجام هزینه در مورد آن اثربخشی کافی خواهد داشت؟

  • ملاحظات اخلاقی : از جمله مهمترین شرایط برای انتخاب موضوع عدم تضاد و مواجهه آن با ملاحظات اخلاقی است. اصولا رفتن به دنبال موضوعاتی که انجام آن با مشکلات و مسائل اخلاقی زیاد مواجه باشد توصیه نمی گردد. در حیطه توانبخشی بواسطه کار با موضوعات انسانی رعایت این امر بشدت مطرح است.

  • علاقمندی و دانش محقق : نیاز به توضیح نیست که این هردو  برای انجام هر تحقیقی ضروری است و عاملی برای بالارفتن سرعت و کیفیت تخقیق می باشد.

  •  در هنگام نوشتن عنوان بایدخصوصیاتی که برای یک عنوان خوب برشمرده می شونددر نظر گرفت . این موارد عبارتند از:

  • از کلمات کوتاه ، رسا ودر حد امکان از یک زبان استفاده شود

  • عبارت گویا باشد و گیج کننده نباشد.ازاختصارات که ممکن است مخفف عبارات مختلفی باشند پرهیز شود.

  • در تحقیقات توصیفی بیان مکان و زمان تحقیق در عنوان ضرورت دارد.

  • در عنوان دقیقا" آنچه محقق بدنبال تعیین آن است بیان شود.

  • سعی شود دامنه تحقیق محدود در نظر گرفته شود.

  • عنوان را غیر سوالی مطرح نمائید.

  • از کلمات مناسب ومطلوب استفاده شود 


     

  مروری بر  بررسی های قبلی

 در این قسمت توضیحاتی پیرامون ضرورت بررسی مطالعات قبلی و نحوه انجام آندرهنگام تهیه طرح تحقیق تحقیق  ارائه می گردد .

اهداف درس

شما درپایان این قسمت باید قادر باشید:

  • دلایل اهمیت مرور بر بررسی های قبلی چیست؟

  • چگونه بررسی های قبلی را مرور کنیم؟

  • نحوه بیان مرور بر بررسی های قبلی چگونه است؟


  • برای کسب اطلاعات در زمینه مورد تحقیق می باید به منابع مرجع مراجعه نمود منظور از منابع مرجع هر فرد یا هر چیزی است که به عنوان ماخذ اطلاعات مورد مراجعه قرار می گیرد بویژه آنها که مورد مراجعه فوری قرار می گیرند. کتابهای مرجع معمولا به گونه ای تالیف می شوند که هر کسی می تواند اطلاعات مورد نیاز خود را به راحتی و سرعت در آنها پیدا کند. مهمترین منابع دردسری عبارتند از:

  •  نظرات افراد متخصص و صاحب نظران

  •  منابع منتشر شده

    •  مراجع غیر ادواری شامل:

  • کتابشناسی ها

  • دانشنامه ها

  • فرهنگ ها  

  • دستنامه ها

  • درسنامه ها  

  • دستور نامه ها

  • سالنامه ها

  • اطلس ها

  • نشان نامه ها

  • سرگذشت نامه ها

  •  مراجع ادواری شامل :

  •   کتابشناسی ها

  •  فهرست های مندرجات :کتاب، نشریات ادواری مثل ژورنالها

  •  منابع منتشر نشد ه شامل :

  • پایان نامه ها

  • گزارش های فنی

  • گزارش تحقیق

  • آمارها 

  • پروانه های ثبت اختراعات

  • صورت جلسه ها

  • مشاهدات فردی 

  •  بانکهای اطلاعاتی در اینترنت همچون :  Medline  برای استفاده از مدلاین می توانید از لینک های سمت راست صفحه استفاده کنید.            

کلیه حقوق محفوظ ومتعلق  به دکتر محمد کمالی است


   @number       @number